1. systematyka. Jest ona oparta na cechach anatomicznych.
PODGROMADA I : Bezgrzebieniowe ( biegające )
PODGROMADA II : Pływające ( np. pingwiny )
PODGROMADA III : Grzebieniowe ( latające )
2. budowa zewnętrzna. Sylwetka opływowa. Mała głowa zwężająca się ku przodowi z dziobem osadzonym na ruchliwej, o różnej długości szyi. Tułów jest duży, jajowaty. Kończyny przednie są przekształcone w skrzydła. Tylne służą do chodzenia, skakania i pływania. Ciało jest pokryte piórami. Nie wyrastają one równomiernie. Między nimi jest naga skóra. Rozmieszczenie to zwiększa swobodę działania mięśni w czasie lotu. Ptaki nielatające mają pióra rozmieszczone równomiernie. Pióra to przekształcone łuski rogowe gadów.
Pióro składa się z :
dudka – osadzone w skórze i wypełniane powietrzem
stosina – z gąbczastym wnętrzem
chorągiewka – znajdująca się na stosinie, składająca się z :
• promieni
• promyków odchodzących od promieni i zakończonych haczykami ( haczyki zaczepiają się tworząc jedną gładką powierzchnię.
Pióra są wytworami naskórka i dzielimy je na :
pokrywowe ( zawierające wszystkie elementy )
puchowe ( bez haczyków )
sterówki ( zawierające wszystkie elementy )
lotki (zawierające wszystkie elementy )
pióra nitkowate ( z miękką stosiną bez chorągiewek )
Pióra są wymieniane – zjawisko to nazywamy pierzeniem się. Następuje to dwa razy w roku :
jesienią następuje zagęszczenie pierza
wiosną przerzedzenie
Skóra jest sucha, bezbarwna, bez gruczołów. U niektórych ptaków występuje gruczoł kuprowy zawierający tłuszcz i tym tłuszczem niektóre ptaki ( np. kaczki, łabędzie ) za pomocą dziobów namaszczają sobie pióra. U niektórych ptaków ( np. indyk, kogut ) skóra ma ostrzejsze zabarwienie – czerwone.
3. szkielet. Lekki, wytrzymały, zwarty, zbudowany z kości pneumatycznych – wypełnionych powietrzem.
Kręgosłup :
odcinek szyjny : 9 – 25 kręgów. Kręgi szyjne mają łuki górne, tworzące kanał rdzeniowy i wyrostki poprzeczne oraz stawowe
odcinek piersiowy : 3 – 10 kręgów, z których wszystkie lub niektóre mogą być ze sobą zlane – ma to znaczenie w czasie lotu. Kości piersiowe zlane notarium od nich odchodzą żebra łączące się z mostkiem. Żebro dzieli się na dwa odcinki : grzbietowy i brzuszny. U ptaków latających na mostku jest grzebień kostny. Do niego doczepione są mięśnie klatki piersiowej poruszające skrzydłami. Ostatni krąg piersiowy zrasta się z :
odcinek lędźwiowo-krzyżowy tworzący jedną zwartą kość – synkarium, składa się z 10 – 22 kręgów, stanowi on oparcie dla kończyn tylnich w czasie lotu. To zwarcie kręgosłupa wspomaga utrzymanie na długi czas poziomej pozycji kończyn
mała ilość kości ogonowych z ostatnim sterczącym ku górze, na którym osadzone są sterówki
Czaszka
Zbudowana z kości lekkich, silnie spreumatyzowanych. Kości czaszki górnej tworząc jednolite sklepienie. Nie ma szwów. Są 4 kości potyliczne i kości słuchowe. W uchu środkowym jest 1 kosteczka – strzemiączka. Duże oczodoły, dziób. Od strony spodniej nie ma spodniego zamknięcia.
Pas barkowy
Duża kość krucza. Są 2 kości krucze opierające się na mostku oraz z końcem odchodzące do obojczyka i tworzące panewkę dla kości ramieniowej kończyny przedniej. Silnie związany z mostkiem. Blaszkowate, wydłużone, cienkie łopatki.
Pas miednicowy
3 pary kości :
• biodrowe
• kulszowe
• łonowe
Zrastają się ze sobą. Miednica od spodu jest otwarta – u samic umozliwia składanie jaj i lekki szkielet.
Kończyny przednie
Jedna kość ramieniowa. 2 kości przedramienia : promieniowa i łokciowa silnie rozwinięte kości nadgarstka : kosteczki drugiego szeregu zrastają się ze sobą i z kośćmi śródręcza tworząc 1 kość – agrawkę. 3 palce : kciuk, drugi z dwóch paliczków, trzeci z jednego paliczka.
Kończyny tylnie
Udo, podudzie, goleń silnie rozbudowany, delikatna strzałka, kość skokowa powstałą ze zlania kości nastopka i części kości śródstopia, stopa : 1 lub 2 kości śródstopia oraz 4 palce
4. mięśnie.
Największe na brzusznej stronie ciała :
wiscelarne – gładkie, unerwione przez układ wegetatywny, budują organy wewnętrzne np. jelito.
samotyczne – poprzecznie prążkowane
• białe – włókna grube, ubogie w sarkoplazmę, duże wysiłki, ale krótko, z nich zbudowane się mięśnie skrzydeł ptaków nielatających i bliskolatających ( bażanty, kuropatwy )
• czerwone – włókna z dużą ilością cytoplazmy, wąskie, długie, występują na nogach ptaków biegających ( strusie ) i na skrzydłach ptaków dalekolatających ( bociany, jaskółki )
.