Tititaca – największe wysokogórskie jezioro na Ziemi. Leży w obniżeniu tektonicznym w Peru i Boliwi
Maracaibo – wysłodzone jezioro lagunowe w Wenezueli
Ameryka Południowa jest częścią prakontynentu Gondwany. Po oddzieleniu się od Gondwany na początku nie było jeszcze Andów. Kontynent miał wtedy kształt podobny do obecnego jakby obciąć obszar Andów.
Platforma Amerykańska – obejnuje kontynent prócz Andów. Zapadlisko przeandyjskie jest zachodnim skrajem tej platformy.
Tarcza Gujańska – zajmuje trochę więcej powierzchni niż sama Wyżyna Gujańska.
Obniżenie Amazonki – w przybliżeniu odpowiada ono Nizinie Amazonki
Wyżyna Brazylijska – na powierzchni występują skały krystaliczne, prekambryjskie (są też tu tarcze ?)
Nizina Laplaty
Wyżyna Patagońska – w jej obrębie są obszary wyższe i niższe
Wzdłuż wschodniego wybrzeża ciągnie się wąski pas nizinny. Jednak nie jest to 100% nizina bo coś tam geologicznie nie pasuje.
Doliny podłużne – zgodne z biegiem łańcuchów górskich
Doliny poprzeczne – biegną w poprzek łańcuchów górskich (dominują one w większości gór)
W Andach przeważają doliny podłużne. Żadne inne góry nie mają ich w takiej ilości. Dzięki temu łatwo się wyróżnia łańcuchy górskie.
Wyżyna Boliwijska – przypuszczalny terran (na płd. od Jez. Titicaca). „Dach Ameryki Południowej). Jest to obszar miejscami płaski. Wznosi się od 4000 do 5000 mnpm.
Dolina Środkowo Czilijska – chyba Cieśnina Magellana jest jej przedłużeniam ???
W Andach jest dużo wulkanów, często są trzęsienia ziemi. Te góry są ciągle wypiętrzane.
Amazonia – największa aluwialna nizina na Ziemi. Rozszeża się ona ku zachodowi.
W paleozoiku jak nie było jeszcze Andów też płynęła tu rzeka, która uchodziła w kierunku zachodnim. Jak zaczęły tworzyć się Andy to odpływ wody na zachód został zatrzymany i wytworzył się wielki słodkowodny zbiornik. Kiedy poziom wody wzrósł odpowiednio mogła ona odpłynąć na wschód (i woda ta spłynęła do Atlantyku). Dodatkowo z gór zaczęły spływać wody i tak powstała Amazonka. Koryto Amazonki w niektórych miejscach dochodzi do 100 km szerokości a w innych ma tylko 2 km szerokości. Amazonka wlewa 1/5 wody, która jest wlewana do oceanów przez rzeki świata. W niektórych miejscach dno Amazonki jest kryptodepresją i obecnie jest zasypywane przez rzekę. Źródłowymi rzekami Amazonki są: Ucayali i Maranion.
Falklandy (Malwiny) – wyspy na skraju szelfu. W Patagoni jest ropa a więc jest szansa, że będzie i ona na Falklandach (dlatego była wojna pomiędzy W. Brytanią a Argentyną o te wyspy).
Wyspy Galapagos i Wielkanocna fizycznie nie należą do Ameryki Południowej ale politycznie.
Klimat
Nizina Amazonki – klimat równikowy wybitnie wilgotny. Jednostajnie ciepły, opady we wszystkich miesiącach roku.
Na płn. i płd. od tej strefy jest obszar klimatów podrównikowych, który obejmuję Wyżynę Brazylijską i wszysko na północ od Niziny Amazonki.
Klimat zwrotnikowy – chyba okolice Rio De Janeiro i trochę na południe.
Klimat podzwrotnikowy – łagodny (chyba okolice Buenos Aires, Pampa wsch.). Im dalej na zachód tym mniej opadów, bardzo sucho.
Patagonia – klimat umiarkowany, średnie temperatury zimy są dodatnie.
Klimat podbiegunowy – ale nie taki srogi
Na zachodnim wybrzeżu duży wpływ wywiera zimny prąd peruwiański.
Tutaj poraz pierwszy zauważono zjawisko El-ninio. Jeżeli się zdarza El-ninio to na koniec roku (woda koło Peru staje się ciepła, znikają chyba ryby) . El-ninio – dzieciątko
Pod wpływem zaburzeń hydrologiczno-meteorologicznych w zachodniej części Oceany Spokojnego woda się ogrzewa i przez to podnosi się jej poziom o ok. 1,5 m. Biorąc pod uwagę obszar na jakim to się dzieje jest to bardzo dużo wody. Woda ta jest zabierane przez wsteczny prąd ku Ameryce. W okolicach Panamy rozdziela się on na północ i na południe (tu płynie więcej wody).
Roślinność
Roślinność w Andach traktujemy osobno – podobnie jak przy klimacie.
Nizina Amazonki – Największy obszar wieczniezielonych lasów równikowych (selwa) na ziemi (5,5 mln km2)
Lasy te występują takrze na Nizinie Gujańskiej. Lasy te kryją w sobie ogromne ilości gatunków roślin i zwierząt (szacuje się, że może nawet do 30 mln), które w większości są jeszcze nie poznane.
Sawanny – Nizina Orinoko (lianus), Wyżyna Brazylijska (kampus).
Ciach (w krainie Gran Ciacho), są to winne lasy - niektórzy mówią, że to sawanna
Ameryka Południowa jest ojczyzną mahoni
Stepy występują na Pamnpie ale teraz już ich nie ma bo obszary te są zazwyczaj zaorane. Prawdziwy step można zobaczyć jedynie wzdłuż linii kolejowych.
Andy (chyba tyczy się to strefy międzyzwrotnikowej)
0-1000 mnpm – górskie lasy równikowe
1000-2000 mnpm – lasy mgliste (po amazońskiej stronie Andów). Mgliste bo są w strefie tworzenia się chmur
Pustynie w Ameryce południowej są mgliste (stała inwersja termiczna) przez zimny prąd peruwiański. Wszystko to się rypie jak pojawi się El-ninio. Są to najsuchsze pustynie na Ziemi.
W środkowych Andach są kotliny odcięte od świata, w których są pustynie np. Atakama (niewłaściwie mówi się o niej jako o pustyni przybrzeżnej).
AMERYKA POŁUDNIOWA - wiadomości encyklopedyczne
Kontynent na półkuli zach.; pd. część Ameryki; od zachodu Amerykę Południową oblewa O. Spokojny, od wsch. — O. Atlantycki, od pn. — M. Karaibskie; na pn. łączy się z Ameryką Północną Przesmykiem Panamskim, na pd. oddzielony od Antarktydy Cieśn. Drake'a. Skrajnymi punktami lądowymi części Ameryki Południowej są przyl.: Gallinas 12°25'N, Froward 53°54'S, Parińas 81°20'W, Branco 34°47'W; największa rozciągłość południkowa 7,4 tys. km, równoleżnikowa — 5,2 tys. km; pow. 17,8 mln km2.
Warunki naturalne.
Ukształtowanie poziome
Ameryka Południowa jest kontynentem zwartym, o słabo rozwiniętej linii brzegowej (dł. 28,7 tys. km); półwyspy i wyspy stanowią zaledwie 1% pow.; największymi półwyspami są: Guajira i Paraguaná w części pn. oraz Brunswick i Taitao w części pd.; gł. wyspy i archipelagi: Ziemia Ognista, Riesco, Santa Inés, Wellington, Chonos i Chiloé na pd., Trynidad na pn., Marajó w ujściu Amazonki; do Ameryki Południowej zalicza się też wyspy Falklandy (Malwiny) na O. Atlantyckim oraz Galápagos i Juan Fernández na O. Spokojnym. Największa odległość od morza w Ameryce Południowej wynosi 1600 km.
Ukształtowanie pionowe
Ameryka Południowa jest w znacznej części kontynentem nizinnym; średnia wys. 655 m; najwyższy szczyt Aconcagua (6960 m), najniższy punkt w solnisku Salinas Chicas — 42 m p.p.m. Ponad 49% pow. Ameryki Południowej leży poniżej 300 m, ponad 68% — poniżej 500 m, 8,5% — powyżej 2000 m. Wzdłuż zach. i pn. wybrzeża Ameryki Południowej ciągną się potężne góry fałdowe, Andy, złożone z kilku łańcuchów rozdzielonych obniżeniami; stanowią one obszar aktywny sejsmicznie, z licznymi wulkanami (najaktywniejsze: Cotopaxi, Sangay, Puracé), m.in. Llullaillacó, 6723 m — najwyższy czynny wulkan Ziemi. Na wsch. od Andów leżą obszary nizinne, obejmujące od pn.: Niz. Orinoko i Niz. Amazonki (największa na Ziemi nizina aluwialna) ciągnące się aż do O. Atlantyckiego, Niz. Boliwijską i Niz. La Platy. Wschodnią część Ameryki Południowej zajmuje rozległa Wyż. Brazylijska opadająca na zach. progami ku nizinom i urywająca się stromą krawędzią na pd. wschód ku O. Atlantyckiemu. Na pn.-wsch. Ameryki Południowej leży Wyż. Gujańska, na pd. — Wyż. Patagońska opadająca łagodnie od Andów ku O. Atlantyckiemu.
Budowa geologiczna
Najstarszą częścią Ameryki Południowej jest prekambryjska platforma południowoamer., obejmująca pn.-wsch. i środk. część kontynentu; stanowi ona fragment dawnego lądu Gondwany, wykazuje wiele wspólnych cech z platformą afryk., od której została oddzielona w mezozoiku. Fundament platformy zbud. z prekambryjskich skał metamorficznych i magmowych (głębinowych i wylewnych), sfałdowanych w kilku orogenezach prekambryjskich, a następnie zrównanych (zdenudowanych) odsłania się na powierzchni na tarczach: gujańskiej, środkowobrazyl., wschodniobrazyl. i urugwajskiej; rozdzielające te tarcze niecki: Amazonki, Paranaíba, S